Basra körfezi

Basra Körfezi nedir?

Basra Körfezi, Akdeniz’in doğusunda bulunan Hürmüz Boğazı’ndan Hint Okyanusuna açılan bir körfezdir. İran’ın kuzeydoğusunda ve Arap Yarımadası’nın güneybatısında kalırken Şatt’ül Arab deltası da kuzeybatı kıyı şeridini oluşturur.

Bu körfez, 1980-1988 arasında İran ve Irak Savaşı’na tanıklık etmiştir; iki taraf da birbirlerinin petrol tankerlerine saldırmışlardır. 1991 Körfez Savaşı da Irak’ın Kuveyt’i istila etmesinin ardından hem havadan hm karadan saldırılarla devam etmiş bir savaştır.

Körfez üzerinde birçok balıkçılığa uygun alan ve oldukça geniş bir resif, çokça incili istiridyeler bulunmaktadır, ancak endüstriyelleşme ve petrol atıkları yüzünden zarar görmüş bir denizdir. Tarihi ve uluslararası alanda “Pers Körfezi” olarak bilinir.

Ancak bazı Arap hükümetler buraya “Arap Körfezi” ya da yalnızca “Körfez” derler; ancak bu isimler dünyaca kabul edilmemiştir. Basra Körfezi jeolojik olarak oldukça genç bir yapıdır ve 15,000 yıl önce oluşmuştur.

Basra Körfezi ülkeleri nelerdir?

Körfez çok derin değildir ve üzerinde Bahreyn en büyüğü olduğu birçok ada bulunur. Güneyinde Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri, batısında Katar ve Suudi Arabistan, kuzeyinde Kuveyt ve Irak, tüm doğu kıyısı boyunca da İran bulunur.

Basra Körfezi sorunu nedir?

Basra Körfezi’nin isim sorunu buranın dünyaca Pers Körfezi olarak bilinmesindendir. İngilizcesi Persian Gulf olan bu isim, İranlıların eskiden Persler olarak bilinmesinden gelir.

Ancak bu isim 1960’lardan itibaren bazı Arap ülkelerince tartışılmıştır ve Arap milliyetçiliğinin de etkisiyle buraya Arap Körfezi veya yalnızca Körfez denmiştir.

Basra Körfezi alternatifi ise Osmanlı tarafından yönetilirken ortaya çıkmıştır.

Basra Körfezi Savaşı nedir?

Basra Körfezinde petrolün bulunması 1908 yılında gerçeklemiş olsa da 1930lara kadar büyük bir keşif yapılmamıştır. 2. Dünya Savaşı’ndan sonra körfezdeki petrol bölgelerinde gelişmeler yaşanmış, modern anlamda liman kuruluşları kurulmuştur.

Dünyanın petrol rezervlerinin %50’sinin bu bölgede bulunur. Ayrıca balıkçılık anlamında da gelişmiş bir bölge iken inci üretiminde de bulunulan bir bölgedir. 1960ların sonunda İngilizlerin burayı bırakması sonucu ABD ve SSBC buraya inmiştir.

1971’de ise Bahreyn’de ABD askeri üssü kurulmuştur. Körfezdeki uzun süreli Arap-Pers gerilimi diğer devletlerin buradaki petrole sahip olma isteği ile birleşince bölgede uluslararası gerilimler yaşanmıştır. Irak ve İran Şatt’ül Arap üzerindeki deniz yolu hakları konusunda tartışmıştır çünkü İran’ın ana limanları ve en verimli petrol alanları bulunmaktadır.

Bu şekilde iki ülke 80-88 yılları arasında savaş halinde olmuştur. 1984’te ise Amerika ve diğer devletleri petrol tankerlerine saldırmışlardır. Savaş boyunca körfezde bulunan ülkelerin güvenliği tehdit edilmiştir.

Irak Kuveyt’i 1990’da işgal ettiğinde, Basra Körfezi bir kez daha büyük bir krizle karşı karşıya kalmıştır. Sonucunda uluslararası koalisyon güçleri Suudi Arabistan’da kurulmuş ve Pers Körfez Savaşı’nda burada kalmıştır.

Irak Kuveyt’ten çıkarılmadan önce askerler burada Kuveyt’in 500 petrol kuyusunu ateşe vermiş, birçoğunu da Basra Körfezine dökmüşlerdir. Bu durum da büyük bir çevresel krize sebep olmuştur.

Bölge, yine 2003 yılında ABD ve İngiliz güçlerinin Irak’ı işgal etmesi ile bir savaş meydanı olmuş, bu bölgenin geniş petrol kaynakları burayı yıllarca sürecek bir uluslararası kriz bölgesi haline getirmiştir.

Basra Körfezinin cümle içinde kullanımı

1. O yıl ilk kez Basra Körfezi’ndeki tüm ülkeleri gezerek Hint Okyanusu’na çıkmıştık.

Basra Körfezinin İngilizcesi

1. Persian Gulf

2. Arabian Gulf

Kaynakça: tdk.gov.tr